Երբ բառի վերջից վանկ կամ վանկեր են ավելանում, որոշ ձայնավորներ և երկհնչյուններ փոփոխության են ենթարկվում: Օրինակ՝ վեճ-վիճաբանություն, սուր-սրել, գույն-գունավոր: Նկատելի է, որ վեճ բառի ե-ն դարձել է ի, սուր բառի ու-ն՝ ը, իսկ ույ երկհնչյունը՝ ու: Այս երևույթը կոչվում է հնչյունափոխություն: Առաջադրանքներ՝ Վ.1.հին-հնամենի (ի- գաղտնավանկ ը), բազուկ-բազկաթոռ (ու սղվ), պատիժ-պատժել (ի սղվ),ողջույն-ողջունել (ույ-ու), աշխույժ-աշխուժություն (ույ-ու),մատյան-մատենագիր (յա-ե),պարտեզ-պարտիզան (ե-ի),գլուխ-գլխավոր(ու սղվ), էշ-իշամեղու (է-ի)Վ.2.ա) բուրդ-բրդյա, սիրտ-սրտաբան, կույր-կուրանալ, ճահիճ-ճահճուտ, ալյուր-ալրաղաց, կեզ-կիզիչ, ատամնաբույժ-ատամնաբուժարանբ) վիշտ-վշտալի, թույլ-թուլամորթ, ծնունդ-ծննդյան, հաշիվ-հաշվեհամար, արթուն-արթնանալ, հույն-հունական, տույժ-տուժածՎ.3.ձնծաղիկ-ձյուն, թխահեր-թուխ, սառցահատ-սառույց, երգչախումբ-երգիչ, կիսել-կես, ըմպանակ-ումպ, մեղվապահ-մեղու, հունական-հույն, կղզյակ-կղզի:Վ.4.գրադարան, կատվազգի, գլխապտույտ,լեզվաոճական, շինարարական, լուսանկար, կուտակել, ջրապտույտ, սրբապատկեր, ուղղաձիգ։Է-Ե, Վ.1.Հովհաննես-Հովհաննիսյան(ե-ի), անեծք-անիծել(ե-ի), դեմ-դիմանկար(ե-ի), վրեժ-վրիժառու(ե-ի), վեպ-վիպասան(ե-ի)Վ.2.Ծաղիկ+ա+ձոր=Ծաղկաձոր, շեկ+ա+հեր=շիկահեր, վեմ+ա+փոր=վիմափոր, մեգ+ա+պատ=միգապատ, գես+աստղ=գիսաստղ, սեր+առատ=սիրառատ, հանդես+ություն=հանդիսություն, պատվեր+ա+տու=պատվիրատու, բնագետ+ություն=բնագիտություն, հրավեր+ա+տոմս=հրավիրատոմս:Վ.3. Վեճ-վիճել, վիճաբանություն, նվեր-նվիրել, նվիրաբերում, տեր-տիրություն, տիրակալ, մեջ-միջամտել, միջացգային, գեր-գիրանալ, գիրություն։Վ.4.Գեր (անալ)-գիրանալ, կես (ատ)-կիսատ, հայրենասեր (ություն)-հայրենասիրություն, մեգ (ապատ)-միգապատ, էշ (ատեր)-իշատեր, պարտեզ (պան)-պարտիզպան, զեն (ակիր)-զինակիր, հրավեր (ատոմս)-հրավիրատոմս, էշ (այծյամ)-իշայծյամ, գրագետ (ություն)-գրագիտություն, տեր (անալ)-տիրանալ, վեպ (ագիր)-վիպագիր:Վ.5.դիզել-դեզ, կիսամուշտակ-կես, վիպական-վեպ, իջևանել-էջք, պատվիրել-պատվեր, սիրալիր-սեր, իջվածք-էջք, տիրական-տեր, սիզավետ-սեզ, զինել-զենք:Ի, Վ.1.Սարգիս-Սարգսյան(ի-գաղտնավանկ ը), միրգ-մրգատու(ի-գաղտնավանկ ը), ջիղ-ջղային(ի-գաղտնավանկ), կաղին-կաղնի(ի սղվ) , որդի-որդյակ(ի-յւ), կռիվ-կռվել(ի սղվ), խիղճ-խղճալ(ի-գաղտնավանկ), կծիկ-կծկել(ի սղվ), մահիճ-մահճակալ(ի սղվ), կոշիկ-կոշկեղեն(ի սղվ), նկարիչ-նկարչություն(ի սղվ), կղզի-կղզյակ(ի-յ)Վ.2.Մկրտչյան- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), նարնջագույն- ի-ն դարձել է ը, որը չի գրվում, վարչություն- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), վերջնական- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), դեղնավուն- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), գեղեցկանալ- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), փոթորկալի- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), մրրկածուփ- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), բժշկական- ի-ն դարձել է ը, որը չի գրվում, սկզբնակետ- ի-ն դարձել է ը, որը չի գրվում, կնքել- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), վրձնահարված- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), նկարչական- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), սրտամորմոք- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում), կարմրավուն- ի-ն սղվել է (չի արտասանվում):Վ.3. ա) Դարձել է ե- տարեվերջ, ուղենիշ, գերեվարել, հոգեբան, ոսկեթել, ոսկերիզ, բարեպաշտ, ուղեգորգ, փոշեծածկ, այգեպան, տարեդարձ, որդեգրել:բ) Ընկել է-փոշոտ, թշնամանալ,, կենդանություն:գ) դարձել է յ-որդյակ, աղավնյակ:դ) պահպանվել է-քաղաքացիություն, կղզիանալ:Վ.4.Թիվ (նշան)- թվանշան, գին(ցուցակ)-գնացուցակ, ուղի(գիր)-ուղեգիր, միս(գործ)-մսագործ, գարի(հաց)-գարեհաց, ծաղիկ(թերթ)-ծաղկաթերթ , դեղին(մորթ)-դեղնամորթ, խնդիր(գիրք)-խնդրագիրգ, սիրտ(ցավ)-սրտացավ, բարի(կամ)-բարեկամ, այգի(պան)-այգեպան, հոգի(ակ)-հոգյակ, երկիր(բան)-երկրաբան:ՈՒ ձայնավորի հնչյունափոխությունը 1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել. մուր-մրոտ(ու—>ը), մեղու-մեղվաբույծ(ու—>վ), նուռ-նռնենի(ու—>ը), առու-առվակ(ու—>վ), աղմուկ-աղմկել(ու—>ը), սուր-սրամարտ(ու—>ը), ծուխ-ծխախոտ(ու—>ը), ածուխ-ածխահանք(ու-ն սղվել է), մասուր-մասրենի(ու-ն սղվել է), բլուր-բլրակ(ու-ն սղվել է), թթու-թթվաշ(ու—>վ), ապուշ-ապշել(ու-ն սղվել է): 2. Տրված բառերից յուրաքանչյուրով 2-ական բառ կազմիր այնպես, որ տեղի ունենա հնչյունի փոփոխություն՝ Լուռ- լռակյաց, լռությունՍուտ- ստահոդ, ստելՋուր- ջրաղաց, ջրարբիՀուր- հրահեր, հրեղենՄութ- մթնշաղ, մթնել Ձուկ- ձկնեղեն, ձկնկիթՏուն- տնարար, տնանկ Սուրբ- սրբանկար, սրբություն3. Հետևյալ բառակապակցությունների դիմաց համապատասխան բառեր գրիր: Օրինակ՝ հրդեհ հանգցնող-հրշեջ լուր բերող- լրաբեր, սուտ խոսող- ստախոս, ձուկ որսացող- ձկնորս, տունը պահող- տնապան, ծուխը տնից հեռացնող- ծխատար, ջուր կրող- ջրկիր, հաճախ լուռ մնացող- լռակյաց, թթի ծառ- թթենի, լեզվի մասնագետ- լեզվաբան, ձվի ձև ունեցող- ձվաձև: 4. Վերականգնիր հետևյալ բառերի առաջին բաղադրիչի անհնչյունափոխ ձևը: Օրինակ՝ ծաղկաբույլ-ծաղիկ: Մտամոլոր- միտ, վիրաբույժ- վեր, զինագործ- զեն, ըմպանակ- ումպ, գրադարակ- գիր, երկնասույզ- երկին, լծկան- լուծ, սրընթաց- սուր, կիսալուսին- կես, մրրկահույզ- մրրիկ, բուսաբան- բույս: 5. Շարքերից ընտրիր իմաստով մոտ բառերը՝ ա) ջրել, մթնել, գլխավորել, ամրանալ, խորհրդածել, ապշել բ) զարմանալ, մտորել, խավարել, պնդանալ, ոռոգել, առաջնորդել Ջրել- ոռոգել, մթնել- խավարել․ գլխավորել- առաջնորդել, ամրանալ- պնդանալ, խորհրդածել- մտորել, ապշել- զարմանալ6. Որոշիր, թե ինչ հնչյունափոխության է ենթարկվել ու ձայնավորը հետևյալ բառերում, գրիր տրված օրինակի պես՝ Օրինակ՝ ցրտահար-ցուրտ (ու-ը) Ցրտահար- ցուրտ(ու-ը), գլխային- գլուխ(ու-ն սղվել է), գարնանային- գարուն(ու-ն սղվել է), լեզվակ- լեզու(ու-վ), ձվակեր- ձու(ու-վ), գնդաձև- գունդ(ու-ը), շնչավոր- շունչ(ու-ը), նռնենի- նուռ(ու-ը), խորհրդավոր- խորհուրդ(ու-ը), շրթնային- շուրթ(ու-ը), բրդատու- բուրդ(ու-ը), նրբագեղմ- նուրբ(ու-ը), ամրացնել- ամուր(ու-ն սղվել է), թթվել- թթու(ու-վ), առվահան- առու(ու-վ), կատվախաղ- կատու(ու-վ), լծկան- լուծ(ու-ը), ձկներ- ձուկ(ու-ը): 7. Հետևյալ բառերից փակագծերում տրված բառերի և մասնիկների օգնությամբ կազմիր նոր բառեր՝ ենթարկելով անհրաժեշտ հնչյունափոխության: կուրծք(վանդակ)- կրծքավանդակ, ջուր(աման)- ջրաման, շուրջ(գիծ)- շրջագիծ, միս(գործ)- մսագործ, ուրու(ական)- ուրվական, տունկ(արան)- տնկարան, մածուն(աման)- մածնաման, չու(ցուցակ)- չվացուցակ, սնունդ(մթերք)- սննդամթերք: Գաղտնավանկի ը ձայնավորի հնչյունափոխությունը 1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել՝ մեղր-Մեղրաձոր(ը-ն ընկել է), մանր-մանրամասն(ը-ն ընկել է), համր-համրություն(ը-ն ընկել է), խառն-խառնիխուռն(ը-ն ընկել է), ազդր-ազդրամիս(ը-ն ընկել է), թանձր-թանձրանալ(ը-ն ընկել է) 2. Տրված բառերից յուրաքանչյուրով 1-2 բառ կազմիր այնպես, որ տեղի ունենա հնչյունի փոփոխություն՝ Աստղ- աստղազարդ, աստղիկ Կարծր- կարծրատիպ, կարծրամիտ Փոքր- փոքրամարմին, փոքրիկ Կայսր- կայսրությունՔաղցր- քաղցրավենիք, քաղցրություն Յա, ույ երկհնչյունների հնչյունափոխությունը 1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել՝ հավիտյան-հավիտենական(յա-ե), սենյակ-սենեկազգեստ(յա-ե), առօրյա-առօրեակամ(յա-ե), հնամյա-հնամենի(յա-ն սղվել է), պատանյա-պատանեկիկ(յա-ե): 2. Տրված մասերը միացնելով բառեր կազմիր: Վայրկյան+ցույց- վայրկենացույց, կատարյալ+ություն- կատարելություն, մատյան+գիր- մատենագիր, առաքյալ+ական- առաքելական, հեծյալ+զոր- հեծելազոր, ատյան+կալ- ատենակալ: 3. Հետևյալ բառերից 2-ական բառ կազմիր այնպես, որ ույ երկհնչյունը փոխվի ու-ի՝ Զրույց- զրուցել, զրուցակիցՑույց- ցուցադրական, ցուցական Գույն- գունազարդել, գունավոր Հույս- հուսադրել, հուսահատ Հրապույր- հրապուրել, հրապուրիչ Լույս- լուսացույց, լուսավոր Բույր- բուրավետ, բուրանոց 4.Գտիր հետևյալ բառերի հնչյունափոխված մասը և վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը՝ Լուսավոր- լույս(ույ-ու), բուրաստան- բույր(ույ-ու), բուսական- բույս(ույ-ու), մատուցել- մատույց(ույ-ու), զգուշություն- զգույշ(ույ-ու), հուսալից- հույս(ույ-ու), թունավոր- թույն(ույ-ու), գունեղ- գույն(ույ-ու), կապտություն- կապույտ(ույ սղվել է), սառցարան- սառույց(ույ սղվել է), համբուրել- համբույր(ույ-ու), ողջունել- ողջույն(ույ-ու), կուտակել- կույտ(ույ-ու), կառուցում- կառույց(ույ-ու), զեկուցում- զեկույց(ույ-ու), անասնաբուծություն- անասուն(ու ընկել է) բույծ(ույ-ու): 5.Հետևյալ բառերից փակագծերում տրված բառերի և մասնիկների օգնությամբ կազմիր նոր բառեր՝ ենթարկելով անհրաժեշտ հնչյունափոխության: կառույց(պատել)- կառուցապատել, բույս(բան)- բուսաբան, հույս(տու)- հուսատու, լույս(բեր)- լուսաբեր, զեկույց(գիր)- զեկուցագիր, հրապույր(իչ)- հրապուրիչ, գույն(վառ)- գունավառ, սառույց(պատ)- սառցապատ